Nieprawidłowe smarowanie to najczęstsza przyczyna przedwczesnego zużycia łańcuchów. Łańcuch pracujący „na sucho” szybko się wydłuża, przeskakuje na zębach, hałasuje, a w skrajnym przypadku pęka. Dobór odpowiedniego środka i metody smarowania może wydłużyć żywotność łańcucha wielokrotnie. W artykule wyjaśniamy, czym smarować łańcuchy przemysłowe, jak to robić i jakich błędów unikać.
Dlaczego łańcuchy trzeba smarować?
Środek smarny pełni w łańcuchu kilka funkcji jednocześnie:
- Ogranicza tarcie i zużycie. Film smarny oddziela sworzeń od tulejki i tulejkę od rolki. Ścieranie tych powierzchni odpowiada za wydłużanie się łańcucha.
- Odprowadza ciepło. Przy wyższych prędkościach tarcie w przegubach generuje ciepło. Olej, zwłaszcza w smarowaniu kąpielowym i obiegowym, odbiera je i chroni łańcuch przed przegrzaniem.
- Chroni przed korozją. Warstwa smaru odcina metal od wilgoci i agresywnych substancji. Korozja w przegubach usztywnia ogniwa i przyspiesza zużycie.
- Tłumi uderzenia i hałas. Film olejowy amortyzuje uderzenie rolki o ząb koła w momencie wejścia w zazębienie.
- Wypłukuje zanieczyszczenia. Przy smarowaniu obfitym olej usuwa z przegubów produkty zużycia i drobne cząstki.
Gdzie środek smarny musi dotrzeć?
Najważniejsze miejsce w łańcuchu to przegub, czyli szczelina między sworzniem a tulejką. To tam powstaje zużycie odpowiedzialne za wydłużenie. Smar pozostawiony wyłącznie na zewnętrznej powierzchni płytek chroni przed korozją, ale nie spowalnia wydłużania.
Dlatego środek smarny nakłada się na szczeliny między płytkami wewnętrznymi a zewnętrznymi, skąd może wniknąć do przegubu. Robi się to na luźnym cięgnie łańcucha, gdzie przeguby są odciążone. Dobry środek do łańcuchów łączy dwie cechy: jest na tyle płynny, żeby wniknąć w szczeliny, i na tyle przyczepny, żeby tam pozostać.
Olej czy smar plastyczny?
| Olej | Smar plastyczny | |
|---|---|---|
| Wnikanie do przegubów | dobre | słabe, zostaje głównie na powierzchni |
| Odprowadzanie ciepła | tak (szczególnie w kąpieli i obiegu) | nie |
| Przyczepność | zależy od dodatków adhezyjnych | wysoka |
| Zbieranie zanieczyszczeń | mniejsze | duże, tworzy ścierną pastę z pyłem |
| Typowe zastosowanie | większość łańcuchów napędowych i transportowych | smarowanie fabryczne, łańcuchy z o-ringami, ochrona zewnętrzna w wolnobieżnych napędach |
W praktyce do dosmarowywania pracujących łańcuchów stosuje się przede wszystkim oleje, często z dodatkami zwiększającymi przyczepność. Smar plastyczny nakładany z zewnątrz nie dociera do przegubów, a w zapylonym otoczeniu zamienia się w pastę ścierną. Nie należy też mieszać różnych środków bez sprawdzenia ich zgodności.
Rodzaje środków smarnych do łańcuchów
| Rodzaj | Kiedy stosować |
|---|---|
| Oleje mineralne | typowe warunki, umiarkowane temperatury i obciążenia |
| Oleje syntetyczne | wysokie temperatury (piece, suszarnie, linie lakiernicze), długie interwały smarowania |
| Oleje adhezyjne (z dodatkami zwiększającymi przyczepność) | wysokie prędkości, gdzie olej jest odrzucany siłą odśrodkową, praca na zewnątrz |
| Środki penetrujące w sprayu | smarowanie ręczne: nośnik wnika w przeguby i odparowuje, zostawiając film smarny |
| Smary suche (np. z PTFE, grafitem, MoS₂) | środowiska zapylone, gdzie mokry film zbierałby zanieczyszczenia |
| Środki spożywcze (NSF H1) | przemysł spożywczy, farmaceutyczny i opakowaniowy, gdzie możliwy jest przypadkowy kontakt z produktem |
| Środki wysokotemperaturowe | praca w temperaturach do ok. 250 °C i wyższych, bez zwęglania i twardych osadów |
Właściwości środka smarnego zależą od jego składu: oleju bazowego, zagęszczacza i dodatków (przeciwzużyciowych, antykorozyjnych, adhezyjnych). Szczegóły opisaliśmy w artykule Skład środków do smarowania łańcuchów przemysłowych.
Jak dobrać środek smarny?
Przed wyborem odpowiedz na kilka pytań:
- Jaka jest temperatura pracy? Decyduje o lepkości i o tym, czy potrzebny jest środek syntetyczny.
- Czy łańcuch ma kontakt z wodą, parą lub środkami myjącymi? Wtedy potrzebny jest środek odporny na wymywanie i o dobrej ochronie antykorozyjnej.
- Czy w otoczeniu jest pył lub ścierniwo? Lepiej sprawdzi się smar suchy lub mniejsza ilość środka nakładana częściej.
- Czy możliwy jest kontakt z żywnością? Wymagany jest środek z certyfikatem NSF H1.
- Z jaką prędkością pracuje łańcuch? Od tego zależy metoda smarowania i wymagana przyczepność.
- Czy łańcuch ma o-ringi lub elementy z tworzyw? Środek musi być kompatybilny z uszczelnieniami.
Lepkość oleju a temperatura otoczenia
Orientacyjny dobór lepkości oleju do łańcuchów napędowych:
| Temperatura otoczenia | Klasa lepkości |
|---|---|
| od -5 do +5 °C | ISO VG 68 (SAE 20) |
| od +5 do +40 °C | ISO VG 100 (SAE 30) |
| od +40 do +50 °C | ISO VG 150 (SAE 40) |
| od +50 do +60 °C | ISO VG 220 (SAE 50) |
Olej zbyt rzadki nie tworzy trwałego filmu pod obciążeniem. Olej zbyt gęsty nie wnika w przeguby. Przy dużych obciążeniach i niskich prędkościach wybiera się wyższą lepkość z danego zakresu.
Cechy dobrego środka smarnego do łańcuchów
- dobra penetracja do przegubów,
- przyczepność i odporność na odrzucanie przy wysokich prędkościach,
- stabilność termiczna, czyli brak zwęglania i osadów w wysokiej temperaturze,
- ochrona antykorozyjna i odporność na wymywanie wodą,
- kompatybilność z o-ringami i tworzywami,
- w przemyśle spożywczym: certyfikat NSF H1, brak zapachu i smaku.
Środki smarne iwis, pogrupowane według właściwości, znajdziesz w katalogu na naszej stronie.
Metody smarowania łańcuchów
O wyborze metody decyduje przede wszystkim prędkość łańcucha oraz przenoszona moc. Producenci łańcuchów podają na wykresach, jaki sposób smarowania wymaga dany rozmiar łańcucha przy danej prędkości.
| Metoda | Zakres stosowania | Uwagi |
|---|---|---|
| Ręczna (pędzel, oliwiarka, spray) | niskie prędkości | tania, ale wymaga dyscypliny i zatrzymania maszyny |
| Kroplowa (oliwiarka kroplowa) | niskie i średnie prędkości | stały, niewielki dopływ oleju |
| Automatyczne smarownice | niskie i średnie prędkości, trudny dostęp | precyzyjne dawki w ustalonych odstępach, bez udziału operatora |
| Kąpiel olejowa | średnie prędkości, napędy w obudowie | łańcuch zanurzony tylko dolną częścią. Zbyt głębokie zanurzenie przegrzewa olej |
| Tarcza rozbryzgowa | średnie i wyższe prędkości | tarcza na wale rozpryskuje olej, łańcuch nie jest zanurzony |
| Smarowanie obiegowe (natryskowe) | wysokie prędkości i duże moce | pompa podaje olej, który także chłodzi łańcuch i wypłukuje zanieczyszczenia |
| Mgła olejowo-powietrzna | trudno dostępne miejsca, wiele punktów smarowania | wymaga odpowiedniej wentylacji stanowiska |
Automatyczne smarownice ograniczają zarówno niedosmarowanie, jak i przesmarowanie łańcucha. Więcej o ich działaniu przeczytasz w artykułach Dozowanie smaru w smarownicach automatycznych oraz Smarownica SLOT – przewagi i korzyści.
Łańcuchy transportowe i przenośnikowe mają specyficzne wymagania, bo pracują na długich odcinkach, często w kontakcie z produktem i w zmiennym środowisku. Omawiamy je osobno w artykule Smarowanie łańcuchów transportowych – rodzaje.
Jak często smarować łańcuchy?
Częstotliwość zależy od prędkości, obciążenia, temperatury i zanieczyszczenia otoczenia. Przy smarowaniu ręcznym w typowych warunkach przyjmuje się nawet co 8 godzin pracy. W trudnych warunkach smaruje się częściej, a przy systemach automatycznych dawki ustawia się indywidualnie.
Sygnały, że łańcuch jest niedosmarowany:
- rdzawobrązowy nalot wychodzący z przegubów (korozja cierna),
- sztywne, niezginające się ogniwa,
- głośniejsza praca, szarpanie, przeskakiwanie na zębach,
- szybko rosnące wydłużenie łańcucha.
Nowy łańcuch jest fabrycznie nasmarowany od środka. Nie należy go odtłuszczać przed montażem, bo smar fabryczny jest najlepiej rozprowadzonym środkiem, jaki łańcuch kiedykolwiek otrzyma.
Jak smarować łańcuch krok po kroku
- Zatrzymaj i zabezpiecz maszynę przed przypadkowym uruchomieniem. Ręcznego smarowania nie wykonuje się przy pracującym napędzie.
- Oczyść łańcuch ze starego smaru i zanieczyszczeń. Nie używaj myjek wysokociśnieniowych, bo wtłaczają wodę i brud w przeguby. Przy łańcuchach z o-ringami nie stosuj rozpuszczalników, które mogą uszkodzić uszczelnienia.
- Osusz łańcuch.
- Nałóż środek smarny na szczeliny między płytkami, na luźnym cięgnie, na całej długości łańcucha.
- Przekręć łańcuch kilka razy ręcznie lub uruchom napęd na krótko bez obciążenia, aby środek rozprowadził się w przegubach.
- Usuń nadmiar z powierzchni zewnętrznych, zwłaszcza w zapylonym otoczeniu.
- Przy okazji sprawdź naciąg i wydłużenie łańcucha oraz stan kół.
Więcej o bezpiecznym przeprowadzaniu prac konserwacyjnych przeczytasz w artykułach Poprawna konserwacja elementów maszyn i Konserwacja łańcuchów rolkowych.
Najczęstsze błędy przy smarowaniu łańcuchów
- smarowanie tylko zewnętrznej powierzchni płytek, bez dotarcia do przegubów,
- stosowanie gęstego smaru plastycznego tam, gdzie potrzebny jest olej,
- odtłuszczanie nowego łańcucha przed montażem,
- zbyt obfite smarowanie w zapylonym otoczeniu,
- mieszanie niekompatybilnych środków,
- smarowanie brudnego łańcucha bez wcześniejszego czyszczenia,
- zbyt rzadkie smarowanie ręczne, szczególnie w pracy wielozmianowej.
Podsumowanie
Do smarowania łańcuchów przemysłowych w większości przypadków najlepiej sprawdza się olej o lepkości dobranej do temperatury i o przyczepności dobranej do prędkości. W trudnych warunkach stosuje się środki specjalne: syntetyczne do wysokich temperatur, suche do zapylenia i H1 do przemysłu spożywczego. Środek musi trafić do przegubów, a metoda smarowania musi odpowiadać prędkości łańcucha. Jeśli nie wiesz, jaki środek wybrać, skontaktuj się z biurem technicznym Schipolska. Pomożemy dobrać środek smarny i system smarowania do Twojej aplikacji.
