Pod nazwą „łańcuchy transportowe” kryją się dwie różne grupy produktów. Łańcuchy mocujące (odciągi łańcuchowe) zabezpieczają ciężki ładunek na pojeździe. Łańcuchy przenośnikowe przemieszczają materiał w maszynach i na liniach technologicznych. Obie grupy łączy jedno: pracują pod dużym obciążeniem, a błąd przy doborze kończy się awarią albo wypadkiem. W artykule wyjaśniamy, jak są zbudowane, jakie mają parametry i jak je dobrać.
Część 1. Łańcuchy mocujące (odciągi łańcuchowe)
Kiedy łańcuch, a kiedy pas?
Pasy transportowe są lekkie i nie niszczą powierzchni ładunku. Łańcuchy wygrywają tam, gdzie pas zawodzi:
- bardzo ciężkie ładunki, np. maszyny budowlane i rolnicze, walce, koparki, elementy konstrukcji stalowych,
- ostre krawędzie, np. profile stalowe, blachy, kręgi, drewno okrągłe,
- mocowanie bezpośrednie (ukośne), w którym liczy się mała rozciągliwość: łańcuch prawie się nie wydłuża, więc ładunek nie „pracuje” podczas hamowania,
- trudne warunki, np. wysoka temperatura, ścieranie, transport morski i kolejowy.
Budowa zestawu mocującego
| Element | Funkcja | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Łańcuch | przenosi siłę mocowania | średnica i klasa wytrzymałości (np. 8 lub 10) |
| Napinacz | napina łańcuch | grzechotkowy (płynna regulacja, bez „odbicia” dźwigni) lub dźwigniowy (szybszy, ale wymaga ostrożności przy zwalnianiu) |
| Hak skracający | ustawia długość łańcucha | musi pasować do średnicy łańcucha |
| Końcówka (hak zaczepowy, ogniwo) | łączy łańcuch z punktem mocowania | zabezpieczenie przed wypięciem, zgodność z uchwytami pojazdu |
Zestawy występują jako jednoczęściowe (łańcuch na stałe połączony z napinaczem) lub dwuczęściowe (łańcuch i napinacz osobno). Różnice i wskazówki, który wariant wybrać, opisaliśmy w artykule Łańcuchy transportowe jedno- i dwuczęściowe.
Klasa i średnica a zdolność mocowania (LC)
Najważniejszym parametrem odciągu jest LC (lashing capacity), czyli maksymalna siła, jaką łańcuch może przenieść przy mocowaniu ładunku. Podaje się ją w daN (1 daN ≈ 1 kg). LC rośnie ze średnicą łańcucha. Orientacyjne wartości dla łańcuchów klasy 8:
| Średnica łańcucha | LC |
|---|---|
| 8 mm | 4 000 daN |
| 10 mm | 6 300 daN |
| 13 mm | 10 000 daN |
| 16 mm | 16 000 daN |
Łańcuchy klasy 10 przy tej samej średnicy przenoszą większe siły. Oznacza to, że dla tego samego LC można użyć cieńszego i lżejszego łańcucha, co ułatwia pracę kierowcy.
Ważne: LC to parametr pojedynczego łańcucha, a nie masa ładunku, jaką można nim zabezpieczyć. Liczbę i rozmieszczenie odciągów wylicza się według normy EN 12195-1. Mocowanie musi utrzymać siły bezwładności równe 0,8 ciężaru ładunku do przodu oraz 0,5 do tyłu i na boki.
Normy i oznakowanie
Łańcuchy mocujące muszą spełniać normę EN 12195-3. Każdy zestaw powinien mieć trwałą tabliczkę z co najmniej:
- wartością LC,
- numerem normy,
- nazwą producenta lub dostawcy,
- rokiem produkcji lub numerem identyfikacyjnym.
Łańcuch bez tabliczki lub z nieczytelną tabliczką nie powinien być używany. To także jeden z pierwszych elementów sprawdzanych podczas kontroli drogowej.
Materiał
Standardem są łańcuchy z hartowanej stali stopowej klasy 8 lub 10, zwykle malowane lub ocynkowane. Stal nierdzewną wybiera się tam, gdzie korozja jest realnym problemem, np. w transporcie morskim. Przy pracy w wysokiej lub bardzo niskiej temperaturze sprawdź w danych producenta, czy LC nie wymaga redukcji.
Kiedy wycofać łańcuch z użytku?
Przed każdym użyciem łańcuch należy obejrzeć. Wycofaj go, jeśli zauważysz:
- wydłużenie ogniw (norma przyjmuje limit 3%),
- zmniejszenie średnicy ogniwa przez ścieranie o ponad 10%,
- pęknięcia, karby, ślady spawania lub silną korozję,
- rozgięty hak, uszkodzony zatrzask lub niesprawny napinacz.
Łańcuchów mocujących nie naprawia się przez spawanie ani nie skraca przez wiązanie węzłów.
Dobre praktyki mocowania
- Nie przekraczaj LC. Jeśli ładunek wymaga większej siły, dodaj kolejne odciągi zamiast mocniej dokręcać napinacz.
- Stosuj ochraniacze krawędzi, gdy łańcuch może uszkodzić ładunek.
- Nie przeprowadzaj łańcucha przez ostre krawędzie pod kątem, który powoduje zginanie ogniw.
- Na dłuższych trasach kontroluj naciąg, bo ładunek może się „ułożyć”.
Część 2. Łańcuchy przenośnikowe
Czym różnią się od łańcuchów napędowych?
Łańcuchy rolkowe napędowe (ISO 606) przenoszą moc między kołami zębatymi. Łańcuchy przenośnikowe przemieszczają materiał. Mają zwykle większą podziałkę, większe rolki (często pełniące funkcję kół jezdnych) i wysoką siłę zrywającą. Pracują przy niskich prędkościach, ale na długich odcinkach i pod stałym obciążeniem.
Gdzie się je stosuje?
- przenośniki zgrzebłowe i płytowe, np. w przemyśle drzewnym, rolnym i przy transporcie zboża, trocin czy zrębków,
- przenośniki kubełkowe (elewatory),
- linie montażowe i lakiernicze,
- sortownie i centra logistyczne,
- przemysł spożywczy i opakowaniowy,
- suszarnie, piece i linie o podwyższonej temperaturze.
Serie FV i M
Najpopularniejsze łańcuchy przenośnikowe produkuje się w dwóch seriach normowych:
| Seria | Norma | Charakterystyka |
|---|---|---|
| FV | DIN 8165 | seria wywodząca się z normy niemieckiej, szeroko stosowana w Europie |
| M | DIN 8167 / ISO 1977 | seria metryczna, zgodna z normą międzynarodową |
Obie serie mają odmiany, m.in. FVT, FVR, MT i MR. Różnią się rodzajem rolki, sworznia i możliwością montażu osprzętu. Łańcuchy z różnych serii nie są zamienne, nawet przy zbliżonej podziałce. Przy wymianie trzeba więc znać dokładne oznaczenie łańcucha.
Parametry, które decydują o doborze
- Podziałka. Musi pasować do kół łańcuchowych i rozstawu osprzętu.
- Siła zrywająca i obciążenie robocze. Dobiera się je z zapasem, uwzględniając masę materiału, długość przenośnika i uderzenia przy rozruchu.
- Rodzaj rolki. Mała rolka służy do współpracy z kołem, duża do toczenia się po prowadnicy. Rolka z obrzeżem prowadzi łańcuch bocznie.
- Sworzeń pełny lub drążony. Drążony pozwala montować osprzęt (np. poprzeczki, zabieraki) bez rozbierania łańcucha.
- Osprzęt. Płytki z uchwytami, zabieraki, zgrzebła i inne elementy dobiera się do transportowanego materiału.
- Materiał i wykończenie. Hartowana stal węglowa sprawdza się w typowych warunkach, a stal nierdzewna lub powłoki antykorozyjne w środowisku wilgotnym i spożywczym.
- Warunki pracy. Temperatura, pył, ścierniwo i środki myjące wpływają na wybór materiału i sposobu smarowania.
Każdy z tych typów można zamówić w wykonaniu niestandardowym, np. z nietypowym osprzętem, innym materiałem lub rolkami z tworzywa.
Eksploatacja
Łańcuch przenośnikowy zużywa się głównie przez wydłużenie wynikające ze ścierania sworzni i tulejek. Warto regularnie mierzyć wydłużenie, kontrolować naciąg i smarować przeguby. Łańcuch wymienia się, gdy wydłużenie przekroczy wartość podaną przez producenta. Przy wymianie łańcucha należy też sprawdzić koła łańcuchowe, bo zużyte koło szybko niszczy nowy łańcuch.
Jak kupić właściwy łańcuch transportowy?
Przed zapytaniem ofertowym przygotuj:
- dla odciągów: masę i wymiary ładunku, rodzaj pojazdu, liczbę punktów mocowania, oczekiwaną wartość LC i preferowany wariant (jedno- lub dwuczęściowy),
- dla łańcuchów przenośnikowych: oznaczenie obecnego łańcucha lub podziałkę, liczbę zębów kół, długość przenośnika, rodzaj i masę materiału, prędkość, warunki pracy i wymagany osprzęt.
Pełną ofertę znajdziesz w zakładce łańcuchy transportowe, a parametry modeli w katalogach na naszej stronie. Jeśli masz wątpliwości, biuro techniczne Schipolska pomoże dobrać łańcuch i doradzi w kwestii eksploatacji.
