Sklep on-line Łańcuchy rolkowe to jedne z najczęściej stosowanych elementów napędowych i transportowych w przemyśle. Odpowiadają za przenoszenie napędu w maszynach produkcyjnych, przenośnikach, urządzeniach rolniczych, motocyklach i wielu innych aplikacjach. Aby zapewnić niezawodność, bezpieczeństwo i wymienność tych elementów, ich produkcja podlega ściśle określonym normom. W tym artykule wyjaśniamy, czym są najważniejsze normy dotyczące łańcuchów rolkowych, jak je czytać i dlaczego mają kluczowe znaczenie przy doborze łańcucha.
Czym jest łańcuch rolkowy – budowa i zastosowania
Łańcuch rolkowy składa się z naprzemiennie połączonych ogniw wewnętrznych i zewnętrznych. Ogniwo wewnętrzne tworzą dwie płytki wewnętrzne, w które wtłoczone są tuleje. Na tulejach osadzone są obrotowe rolki, które zmniejszają tarcie podczas współpracy z kołem łańcuchowym. Ogniwo zewnętrzne składa się z dwóch płytek zewnętrznych połączonych sworzniami, które przechodzą przez tuleje ogniw wewnętrznych.
Więcej o charakterystyce ogniwa łańcucha rolkowego.
Podstawowe elementy budowy łańcucha rolkowego to:
- płytki wewnętrzne i zewnętrzne (przenoszą obciążenia rozciągające), tuleje (stanowią oś obrotu rolek i powierzchnię współpracy ze sworzniami),
- rolki (redukują tarcie na kole łańcuchowym i rozkładają obciążenie na zęby koła)
- sworznie (łączą ogniwa zewnętrzne i przenoszą siły ścinające).
Łańcuchy rolkowe znajdują zastosowanie praktycznie w każdej branży przemysłowej. W przemyśle spożywczym napędzają przenośniki taśmowe i linie pakujące. W rolnictwie stosowane są w kombajnach, prasach i sieczkarniach. W przemyśle motoryzacyjnym i motocyklowym przenoszą napęd na koła. W logistyce i magazynowaniu napędzają systemy transportowe i sortujące. W przemyśle ciężkim – od hutnictwa po górnictwo – odpowiadają za transport materiałów o dużej masie.
Dlaczego normy są ważne w łańcuchach rolkowych
Normy techniczne pełnią w branży łańcuchów rolkowych kilka kluczowych funkcji. Przede wszystkim zapewniają standaryzację wymiarów, dzięki czemu łańcuchy różnych producentów są ze sobą wymienne – łańcuch 08B-1 jednego producenta pasuje do koła łańcuchowego 08B innego producenta. To ogromna zaleta z perspektywy utrzymania ruchu w zakładzie, bo eliminuje ryzyko uzależnienia od jednego dostawcy.
Normy definiują również minimalne wartości wytrzymałości na rozciąganie, co przekłada się bezpośrednio na bezpieczeństwo. Łańcuch, który spełnia wymagania normy, został przetestowany pod kątem obciążeń i nie ulegnie nagłemu zerwaniu w normalnych warunkach pracy. To szczególnie istotne w zastosowaniach, gdzie łańcuchy przenoszą lub podnoszą ciężkie materiały, a ich awaria mogłaby zagrozić zdrowiu pracowników.
Norma PN-ISO 606 – polska adaptacja normy międzynarodowej
PN-ISO 606 to polska norma opracowana przez Polski Komitet Normalizacyjny (PKN) jako bezpośrednie wdrożenie międzynarodowej normy ISO 606. Dotyczy łańcuchów rolkowych o krótkim podziałce, obejmując zarówno serię B (europejską), jak i serię A (amerykańską).
Norma PN-ISO 606 definiuje kluczowe parametry łańcuchów rolkowych: wymiary podziałki (odległość między osiami sąsiednich sworzni), szerokość wewnętrzną (odległość między płytkami wewnętrznymi), średnicę rolek i sworzni, dopuszczalne tolerancje wymiarowe oraz minimalne wartości wytrzymałości na rozciąganie statyczne.
W praktyce, jeśli producent deklaruje zgodność z PN-ISO 606, oznacza to, że łańcuch został wyprodukowany i przetestowany zgodnie z wymaganiami identycznymi jak w normie międzynarodowej ISO 606. Norma PN-ISO 606 jest powszechnie stosowana na polskim rynku i stanowi podstawowy punkt odniesienia przy specyfikowaniu łańcuchów rolkowych w dokumentacji technicznej krajowych przedsiębiorstw.
Norma DIN 8187 – niemiecki standard europejskiej serii B
DIN 8187 to niemiecka norma wydana przez Deutsches Institut für Normung (DIN), która definiuje wymagania dla łańcuchów rolkowych serii B – czyli europejskiej serii wymiarowej. Jest to norma w pełni zgodna z ISO 606 w zakresie serii B.
Norma DIN 8187 reguluje te same parametry co PN-ISO 606 dla serii B: podziałkę, szerokość wewnętrzną, średnice rolek i sworzni, tolerancje wymiarowe oraz minimalną wytrzymałość na rozciąganie. Warto wiedzieć, że istnieje też norma DIN 8188, która dotyczy łańcuchów serii A (amerykańskiej) – odpowiadającej wymiarowo standardowi ANSI B29.1.
Na europejskim rynku łańcuchy oznaczone jako zgodne z DIN 8187 są w pełni wymienne z łańcuchami zgodnymi z PN-ISO 606 (seria B) oraz ISO 606 (seria B). W praktyce dobierając łańcuch do koła łańcuchowego, wystarczy znać oznaczenie rozmiaru (np. 08B-1, 12B-2) – niezależnie czy producent powołuje się na normę PN, DIN czy ISO.
Międzynarodowa norma ISO 606 i pozostałe normy z serii ISO
ISO 606 to norma opracowana przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO), będąca bazą zarówno dla PN-ISO 606, jak i DIN 8187. Norma ISO 606 obejmuje łańcuchy rolkowe o krótkim podziałce w obu seriach wymiarowych – europejskiej (B) i amerykańskiej (A). Jest uznawana na całym świecie jako najwyższy standard jakości łańcuchów rolkowych.
ISO 606 jest częścią szerszej rodziny norm ISO dotyczących różnych typów łańcuchów napędowych i transportowych:
| Norma | Zakres | Typ łańcucha |
| ISO 606 | Łańcuchy rolkowe o krótkim podziałce (seria A i B) | Rolkowe |
| ISO 1275 | Łańcuchy rolkowe o podziałce długiej | Rolkowe |
| ISO 1395 | Wymiary kół łańcuchowych | Rolkowe / tulejowe |
| ISO 1977 | Łańcuchy płytkowe (leaf chains) | Płytkowe |
| ISO 6060 | Łańcuchy zębate o podziałce metrycznej | Zębate |
| ISO 10823 | Łańcuchy transportowe i podnośnikowe | Transportowe |
Znajomość tej rodziny norm jest przydatna przy doborze łańcuchów do specyficznych zastosowań – np. łańcuchy transportowe (ISO 10823) mają inne wymagania niż klasyczne łańcuchy napędowe (ISO 606).
ANSI/ASME B29.1 – amerykański standard łańcuchów rolkowych
ANSI/ASME B29.1 to amerykańska norma opracowana przez American Society of Mechanical Engineers. Definiuje wymagania dla łańcuchów rolkowych serii A (amerykańskiej), która różni się wymiarowo od europejskiej serii B. Łańcuchy serii A i serii B o tej samej podziałce nie są ze sobą wymienne – różnią się m.in. szerokością wewnętrzną, średnicą rolek i kształtem płytek.
Standard ANSI stosuje inny system oznaczeń niż europejski. Zamiast symboli typu 08B-1 czy 10B-2, łańcuchy serii A oznaczane są numerami: 25, 35, 40, 50, 60, 80, 100, 120, 140, 160 i 200. Dwie ostatnie cyfry numeru, podzielone przez 8, dają podziałkę w calach – np. łańcuch nr 40 ma podziałkę 40/8 = 5/8 cala, czyli 15,875 mm.
Na polskim rynku łańcuchy serii A (ANSI) spotyka się rzadziej niż serię B, jednak pojawiają się w importowanych maszynach amerykańskiego i azjatyckiego pochodzenia. Przy zamawianiu zamienników ważne jest, aby nie mylić serii – łańcuch 10B-1 (seria B, podziałka 15,875 mm) nie jest tożsamy z łańcuchem ANSI nr 50 (również podziałka 15,875 mm), mimo identycznej podziałki.
Porównanie norm PN-ISO 606, DIN 8187 i ANSI B29.1
| Cecha | PN-ISO 606(seria B) | DIN 8187(seria B) | ANSI B29.1(seria A) |
| Pochodzenie | Polska (PKN) | Niemcy (DIN) | USA (ASME) |
| Seria wymiarowa | B (europejska) | B (europejska) | A (amerykańska) |
| Norma bazowa | ISO 606 | ISO 606 | ASME B29.1 |
| Oznaczenie przykładowe | 08B-1, 10B-2 | 08B-1, 10B-2 | 40, 50, 60-2 |
| Zakres zastosowania | Europa, rynki międzynarodowe | Europa (szczeg. DACH) | USA, Kanada, część Azji |
Jak czytać oznaczenia łańcuchów rolkowych
Oznaczenia łańcuchów rolkowych serii B składają się z liczby i litery, po których następuje myślnik i cyfra określająca liczbę rzędów. Na przykład 08B-1 oznacza: 08 – numer rozmiaru (podziałka 12,7 mm, czyli 1/2 cala), B – seria europejska, 1 – łańcuch jednorzędowy (simpleks). Analogicznie 12B-2 to łańcuch o podziałce 19,05 mm w wersji dwurzędowej (dupleks), a 16B-3 to łańcuch o podziałce 25,4 mm w wersji trzyrzędowej (tripleks).
Łańcuchy wielorzędowe (dupleks, tripleks) stosowane są tam, gdzie wymagana jest większa nośność przy zachowaniu tej samej podziałki. Wytrzymałość na rozciąganie łańcucha wielorzędowego jest w przybliżeniu proporcjonalna do liczby rzędów.
Popularne rozmiary łańcuchów rolkowych (seria B, simpleks)
| Oznaczenie | Podziałka [mm] | Podziałka [cale] | Szer. wewn. [mm] | Śr. sworznia [mm] | Wytrzym. na rozciąganie [kN] |
| 05B-1 | 8,000 | 5/16″ | 3,00 | 2,31 | 5,0 |
| 06B-1 | 9,525 | 3/8″ | 5,72 | 3,28 | 9,0 |
| 08B-1 | 12,700 | 1/2″ | 7,75 | 4,45 | 18,0 |
| 10B-1 | 15,875 | 5/8″ | 9,65 | 5,08 | 22,2 |
| 12B-1 | 19,050 | 3/4″ | 11,68 | 5,72 | 29,0 |
| 16B-1 | 25,400 | 1″ | 17,02 | 8,28 | 60,0 |
| 20B-1 | 31,750 | 1 1/4″ | 19,56 | 10,19 | 95,0 |
| 24B-1 | 38,100 | 1 1/2″ | 25,40 | 14,63 | 160,0 |
Powyższe wartości wytrzymałości na rozciąganie to minimalne wartości wymagane przez normę. Producenci renomowanych marek często oferują łańcuchy o wytrzymałości znacznie przekraczającej te minima.
Bezpieczna eksploatacja łańcuchów rolkowych
Samo spełnienie norm PN-ISO 606 i DIN 8187 nie gwarantuje bezawaryjnej pracy, jeśli łańcuch jest źle dobrany lub niewłaściwie eksploatowany. Kluczowe zasady bezpiecznej eksploatacji obejmują kilka obszarów.
Prawidłowy dobór łańcucha
Wybierając łańcuch rolkowy, należy uwzględnić nie tylko podziałkę i liczbę rzędów, ale również warunki pracy: prędkość obrotową, obciążenie (w tym obciążenia udarowe), temperaturę otoczenia oraz obecność substancji agresywnych. Łańcuch powinien mieć odpowiedni zapas wytrzymałości – stosunek wytrzymałości na rozciąganie do rzeczywistego obciążenia roboczego (współczynnik bezpieczeństwa) powinien wynosić co najmniej 7–10 dla napędów standardowych.
Smarowanie i konserwacja
Regularne smarowanie jest najważniejszym czynnikiem wpływającym na żywotność łańcucha rolkowego. Smar zmniejsza tarcie między sworzniami a tulejami, ogranicza zużycie i chroni przed korozją. W zależności od warunków pracy stosuje się smarowanie ręczne (kroplowe), smarowanie kąpielowe (łańcuch zanurza się w oleju) lub smarowanie ciśnieniowe (w napędach szybkoobrotowych).
Dowiedz się więcej o konserwacji łańcuchów rolkowych: https://schipolska.pl/blog/konserwacja-lancuchow-rolkowych/
Kontrola wydłużenia i stanu technicznego
Łańcuch rolkowy w trakcie eksploatacji ulega wydłużeniu wskutek zużycia sworzni i tulei. Norma ISO 606 określa, że łańcuch powinien zostać wymieniony, gdy jego wydłużenie eksploatacyjne przekroczy 1–2% (w zależności od aplikacji). Regularna kontrola powinna obejmować również stan rolek, płytek, kół łańcuchowych oraz naciągu łańcucha. Wczesne wykrycie nadmiernego zużycia pozwala zaplanować wymianę łańcucha, zamiast reagować na awarię w trakcie produkcji.
Unikanie przeciążeń
Łańcuchy rolkowe projektowane są do pracy w określonym zakresie obciążeń. Przekraczanie dopuszczalnych norm obciążenia prowadzi do przyspieszonego zużycia, wydłużenia łańcucha i w skrajnych przypadkach – do jego zerwania. Jeśli aktualne obciążenia przekraczają możliwości łańcucha jednorzędowego, rozwiązaniem jest przejście na łańcuch wielorzędowy (dupleks lub tripleks) o tej samej podziałce, albo zastosowanie łańcucha o większej podziałce.
Podsumowanie
Normy PN-ISO 606, DIN 8187 i ANSI B29.1 to fundamenty jakości i bezpieczeństwa łańcuchów rolkowych stosowanych w przemyśle. Definiują wymagania co do wymiarów, tolerancji i wytrzymałości, dzięki czemu łańcuchy są wymienne między producentami i gwarantują przewidywalną, bezpieczną pracę. Przy doborze łańcucha kluczowe jest rozróżnienie serii B (europejskiej) od serii A (amerykańskiej) oraz uwzględnienie warunków pracy – od obciążeń po środowisko, w którym łańcuch będzie pracował.
W ofercie Schipolska znajdziesz szeroki asortyment łańcuchów rolkowych spełniających normy PN-ISO 606 i DIN 8187, od wiodących europejskich producentów. Jeśli potrzebujesz pomocy w doborze odpowiedniego łańcucha do swojej aplikacji – skontaktuj się z naszymi ekspertami. Pomożemy dobrać typ, rozmiar i klasę wytrzymałości łańcucha, który zapewni wydajną i bezpieczną pracę Twojego zakładu.